Күтіңіз. Сауал орындалуда...
QR-кодты сканерлеу арқылы кіру үшін сізге:
Құрметті келуші!
«Пікірлер мен ұсыныстар» тек қана соттардың ресми сайттарының жұмысын жақсарту үшін арналғандығына көңіліңізді бөлеміз. Шешілу тәртібі әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнамамен, қылмыстық-процессуалдық, азаматтық-процессуалдық және басқа да заңнамамен орнатылған азаматтардың жолданымдары, сондай-ақ анонимдік жолданымдар мен мәселенің мән-жайы көрсетілмеген жолданымдар қарастырылмайды. Соттар заңнаманы қолдану бойынша заңды кеңес бере алмайтындығын және нақты істің мәні бойынша кеңес беруге құқығы жоқ екендігін ескеруіңізді сұраймыз. Барлық пікірлер мен ұсыныстар сайтты дамыту кезінде ескеріледі.
Сот кабинетінің жұмысына байланысты туындаған сұрақтар бойынша Техникалық қолдау қызметінің office@sud.kz электрондық адресіне жазу керек
Бауырлар, амансыздар ма!
Бұл хаттың себебі – әрбіреуіңе ортақ бір мәселе. Ол ағаның сендерге қалдырған мұрасы. Бірден айтайын, араласуға менің ешқандай қақым жоқ. Менікі – тек ой бөліссем, ақыл қоссам деген шын ниет.
Марқұм ағам өмір бойы адал еңбек етті. Балаларым үшін деп тыным таппай жүгіріп жүретін. Жұмыс-жұмыс деп, тіпті денсаулығына да қараған жоқ. Маңдай терімен артына біраз дүние жинап кетті. Бизнесі бар. Еңбегінің қызығын көретін кезде қайтыс болғаны өте өкінішті, әрине.
Енді қайтқанына жарты жыл болып қалды. Тірі адам тіршілігін жасай береді ғой. Наследство деген мәселе тұр алдарыңда. Бұл таза ішкі сұрақтарың. Соны ақылмен, адамгершілікпен, әділ шешесіңдер деген сенімдемін.
Жалғыз өтінішім – сол мүліктің соңында жүріп, ағамның атына кір келтіріп алмайықшы. Әке-шешелеріңіздің әруағы тыныш болсын.
Ертең араларың бүлініп жатса, ұяты сендерге де, маған да келеді. «Сен неге қарамадың, неге айтпадың? Туыстығыңды көрсетіп, неге жол сілтемедің?» дейді ғой жұрт.
Тағы айтайын, араласуға ешқандай правам жоқ. Бірақ, «жоқ, өзіміз шеше алмаймыз, бізге ақыл қосатын адам керек» десеңіздер, қолдауға, көмектесуге, сөйлесуге, ақылдасуға дайынмын. Әрине, бәріңіз оған келісіп жатсаңыздар.
Мұның барлығын осы әулетке жақын, жанашыр адам ретінде айтып отырмын. Қандай сұрақ болса да ақылмен, сабырмен шешкен дұрыс қой. Ешқайсымыз сол дүниені өзімізбен бірге алып кетпейміз. Оның бәрі ертең қалады. Бес күндік өмірде сыйластық, бауырластықтан қымбат нәрсе жоқ. Соны есте ұстайық бәріміз.
Ал, «жоқ, өзіміз шешеміз, ешқандай проблема жоқ, бір бітімге, бір келісімге келеміз» деп жатсаңыздар, тіпті жақсы. Онда менде де еш уайым болмайды.
Тағы айтайын, ешбір дүние бауырдан артық емес. Бүгін бастарың піспей қалса, оның зардабын ертең өздерің көресіңдер, балалар көреді. Араласуды қояды. Сонда немерелерге қандай өнеге көрсетеміз?
Құдалар да әулеттегі жағдайды көріп, ойланып қалады ғой. «Мыналар ұйымшыл емес екен, ағайын болса да араздасып жүргені несі» дейді. Күйеу балалар, болашақ келіндер де сылтау қылып, «бізді сөккенше, өздерін жөндеп алмай ма?» десе қайтеміз. Көзге көрініп тұрған нәрсені айтпайды емес, айтады.
Осылай тура айтып отырғаныма ренжімеңіздер. Екінші жағынан, оны айтпай, бұғып қалсам, «сырт көз – сыншы, кезінде неге ескертпедің?» деген өкпе болуы мүмкін ғой.
Бар тілегім – ағайын тату болса, бір-бірлеріңе деген бұрынғыдай қамқорлық үзілмесе, бәрімізге де жақсы болар еді. Кіші інілеріңді де ойлағанымыз жөн. Жағдайлары онша мәз емес, оны білесіздер.
Айтқанымды таразылап, ортаға салып, ақылмен, байыппен, шыдаммен шешесіңдер деп сенемін.
Справедливость в гражданском процессе.
Не так оформил иск, не подал встречный, указал не ту норму, что-то не приложил, разводим руками: «это ваше процессуальное упущение». Ошибся в мелочи, всё - спорить бесполезно. Получается, цель суда – формально соблюсти ГПК, а не решить спор.
А как в Германии? Судья ведёт беседу с истцом и ответчиком и узнаёт - кто чего хочет. Допустим, иск не так написан, нет доказательств или иск должен быть к иному лицу. Судья об этом говорит и делает всё, чтобы решить спор. У наших судей таких прав нет. Он ограничен рамками иска и пассивен. Оценивает, что дали стороны и никаких инициатив.
Другая «беда». «Лабиринт» процедур. Пройдя «круги ада» нашей бюрократии и даже выиграв дело - будут ли считать такое мытарство справедливым?
Одна женщина писала в Фейсбуке, как судилась в Англии. Подала иск онлайн. Простенькая форма: имя - адрес - суть иска - согласна ли на медиацию. Согласилась. Позвонил медиатор и уточнил требования. Затем он переговорил с ответчиком.
Полчаса и спор решён. Медиатор скинул на емэйл одобренное сторонами соглашение, а копию - в суд. Не надо никуда идти, ничего подписывать. Всё удивительно просто, и, главное, по-человечески.
Во вторник был в Сарыаркинском суде. Судьи просили дать им процессуальную активность, чтобы сами могли докопаться до истины. Стыдно перед людьми, говорят. В их глазах – мы формалисты.
КАМЕНЬ ТРЕТИЙ - ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРАВОСУДИЯ.
Азаматтық істер қатты көбейіп келеді. 5 жылда 2 есе. 2013 жылы 560 мың іс болса, былтыр 900 мың.
Алматының Әуезов ауданында бір судья күніне 12 іс пен материал қарапты. Төрт жылда жүктеме 3 есе өсті. Судьялар қағазға көмілуде. Адам тағдырын конвейерге айналдырсақ, сапа қайдан болсын?
Әр іс бойынша кемінде екі тарап. Сонда 2 млндай адам сот әуресінде жүр. Оған сот аппаратын, прокурорларды, адвокаттарды, эксперттерді, сот орындаушыларды қосыңыз. Бұл бюджетке үлкен салмақ. Дамуымызға үлкен кедергі.
Арызданып жүргендер бала-шаға, қалшылдаған қарт емес. Көбісі бизнес жасап, жұмыс орындарын ашып, елге пайда келтіріп жүргендер. Кәсібін ысырып қойып, алтын уақыттарын соттасуға жұмсауда.
Біреу меншігін даулайды, екіншісі қарызын талап етеді, үшіншісі еңбекақысын өндіргісі келеді. Үйдегі проблемасын сотта шешемін деушілер де көп - ағасы інісімен, әкесі баласымен соттасып жатқан жағдай аз емес. Кәсіпкерден «жағдай қалай?» деп сұрай қалсаң, соттасып жатырмын дегенді жиі естисің.
Сонда қалай, табиғатынан сабырлы, жанжалды жақтырмайтын халқымыз дауға құмар болып кеткені ме? Басымыз піспей қалса, дереу сотқа жүгіреміз. Қит етсек сол. Екі арадағы дауды сот аренаға шығарып, айқай-шумен шешкіміз келеді. Бітімге келу, татуласу, келісу мәдениетіміз қайда жоғалып кетті?
Сотқа арызды бермей жатып, таныс іздей бастаймыз. «Сотта ағам бар, көкем бар» деп қорқытамыз. Сондағы мақсат - әділдік емес, оппоненттен өш алу, абыройын айрандай төгу.
Сондықтан Елбасымыз дамуымызға кедергі болатын осындай жағымсыз әдеттерден құтылуымыз қажет деп шегелеп айтқан. Рухани жаңғырамыз десек, соның негізгі бір шарты осы.
Әрине, даулар кез-келген қоғамда бар. Бірақ, олардың барлығын сотта шешу мүмкін емес. Сот екі жақты бірдей қанағаттандыра алмайды.
Ең тиімді жол - дауды сотсыз шешетін институттарды дамыту. 2017 жылы бітіммен аяқталған даулардың үлесі 4-ақ пайыз. Бірақ, оған да сені қиын. Өйткені, статистикада жалғандық көп.
Тараптарды бітімге келтіру - біз үшін жаңалық емес. Билер сотының түпкі мақсаты - екі жақты татуластыру, табыстыру болған. «Дау мұраты - біту» деген нақыл сөз осыдан қалған.
Екінші жағынан, бұл әлемдік тренд. Дамыған елдерде тартысты шешетін балама институттар көп.
АҚШ-та, дамыған елдерде даудың көбісі соттан тыс жерде шешіледі. Қытайда таластардың 30%, Словенияда 40% бітіммен соттың өзінде аяқталады.
Дауды тек сот шешеді деген көзқарас бізде қатып қалған. Кейде басында ашуға беріліп, сотқа жүгініп, кейін басылып, «қатты кеткен жоқпын ба, алдыма келсе шешу жолын іздер едім қой» деп жатамыз.
Соттар осындай бейбіт жолды көрсететін, ұрыс-керіссіз, бір-бірін тыңдап, бір мәмілеге келуіне жағдай жасайтын алтын көпір болуы тиіс. Сот, әкімдер, Ассамблея, партиялар болып осыны қолға алсақ.
Қай кезде де сөзге тоқтаған халықпыз ғой. Бітімнің, татуласудың бар пайдасын жылы, сүйегіне өтетіндей, жүрегіне жететіндей сөздермен айтып үйренсек, онда қоғамда шағым да азаяды, жалпы ахуал да жақсарады. Соттасып, тартысып, араздасып жүрген адамдарда қандай көңіл болсын?
Осының барлығын не үшін айтып отырмын?
Отырысқа облыс әкімдерінің орынбасарлары қатысып отыр. Сіздерге өтініш - айтысып жүрген ағайындарымызды компромисске келтіретін, бітімге шақыратын, оның артықшылығын, ұтымды жағын ашып көрсететін, сотқа жеткізбей татуластыратын бір тиімді орын жасасақ. Оған мықты мамандарды дайындасақ - медиатор, психолог, конфликтолог, отставкадағы судьяларды және сөзге шешен, ойы жүйрік, халықпен тікелей сөйлесе білетін, тілін табатын, көндіре алатын тұлғаларды тартсақ.
Мың адамға шаққанда даудың көбісі Алматы, Астана, Орал, Қарағанды, Павлодарда. Шымкентте даулар Алматыға қарағанда 5 есе аз екен.
«Жұмыла көтерген жүк жеңіл» дегендей, бар күшімізді осыған салсақ. Сонда дау да қысқарады, билікке де өкпе азаяды, соттарға да сенім өседі.